Łagodne wybrzeże, mroźny północny wschód: mapa klimatu

Zima kreśli mapę

Normy klimatyczne dla okresu 1991-2020 opisują kraj, w którym morze wpływa na zimę znacznie silniej niż na lato. Najniższą średnią temperaturę najzimniejszego miesiąca, −4,3 °C, ma Rejon święciański, a najwyższą, −0,6 °C, – Samorząd neryński. W najcieplejszym miesiącu wartości skrajne wynoszą zaledwie 17,4 °C i 19,1 °C, więc zimą klimat jest znacznie bardziej zróżnicowany niż latem.

Przymrozki rozkładają się podobnie. Najmniejszą liczbę dni z przymrozkiem w roku, 65, ma Samorząd neryński, a największą, 126, – Rejon święciański. Między tymi skrajnościami stolica, Samorząd miasta Wilna, ma 113 dni z przymrozkiem w roku, czyli więcej niż miasto portowe Samorząd miejski Kłajpeda, które ma ich 85. W głębi lądu Kowno ma ich 105.

Poniższy wykres zestawia dziesięć samorządów z największą liczbą dni z przymrozkiem. W zestawieniu przeważają samorządy jednego okręgu (Okręg uciański), a także te wokół stolicy oraz ośrodek regionalny Szawle, który sam również znalazł się w zestawieniu.

Zapotrzebowanie na ogrzewanie a ukształtowanie terenu

Stopniodni grzewcze ujmują długość i surowość chłodnego sezonu w jednej liczbie. Najwyższą wartość, 4 148, ma Samorząd rejonu jezioroskiego, najniższą, 3 530, – Samorząd neryński, a medianowy samorząd ma 3 884.

Położenie ma znaczenie w sposób, którego nie sugerowałaby sama odległość od stolicy. Ośrodek regionalny Szawle ma więcej stopniodni grzewczych niż stolica, Samorząd miasta Wilna: 4 076 wobec 3 923, mimo że znajduje się dalej na zachód. Miasto portowe Samorząd miejski Kłajpeda ma tylko 3 580. W skali całego roku średnia temperatura wynosi 8,3 °C (Samorząd miejski Kłajpeda), 7,4 °C (Samorząd miasta Wilna) i 6,7 °C (Samorząd rejonu jezioroskiego), wobec 7,5 °C: tyle ma medianowy samorząd.

Wysokość nad poziomem morza wyjaśnia część obrazu, ale tylko niewielką, ponieważ nic tu nie przypomina pasma górskiego. Największą średnią wysokość, 176 m, ma Rejon solecznicki, a najmniejszą, 12 m, – Połąga. Wyższe tereny leżą w głębi kraju i na wschodzie, z dala od łagodzącego wpływu morza.

Obraz kształtują więc dwa czynniki: odległość od Bałtyku oraz, w mniejszym stopniu, wysokość. Pas nadmorski ma najłagodniejsze zimy, w głębi kraju jest tym chłodniej, im dalej na wschód, a północny wschód ma najdłuższy chłodny sezon.

Deszcz i śnieg nadciągają znad morza

Pod względem rocznych opadów prym wiedzie wybrzeże. Największą roczną sumę opadów, 860 mm, ma Samorząd neryński, a najmniejszą, 605 mm, – Samorząd rejonu janiskiego. Poniższy wykres zestawia dziesięć samorządów o największych opadach; skupiają się one na zachodzie kraju.

Wpływ morza najwyraźniej widać zimą. Opady od grudnia do lutego wahają się od 109 mm do 200 mm: najmniej opadów ma Samorząd rejonu janiskiego, a najwięcej – Samorząd neryński. Latem kontrast maleje: sumy mieszczą się jedynie w przedziale od 212 mm do 251 mm.

Różni się też to, co spada z nieba. Udział śniegu w rocznych opadach wynosi: Samorząd neryński – 11%, Samorząd miejski Kłajpeda – 13%, ale Samorząd rejonu ignalińskiego – już 21%, a Samorząd rejonu jezioroskiego – 20%.

Letnie ciepło należy do południa

Latem mapa się odwraca. Najwyższą średnią temperaturę najcieplejszego miesiąca, 19,1 °C, ma Samorząd druckienicki, a najniższą, 17,4 °C, – Rejon telszański. Różnica jest mniejsza niż zimą, ale wciąż oddziela południe od północnego zachodu.

Stopniodni chłodzenia, czyli suma ciepła powyżej progu komfortu, pokazują podobny obraz. Najwyższą wartość, 18, ma Samorząd druckienicki, wobec 10: tyle ma medianowy samorząd. W liczbach bezwzględnych wartości pozostają niewielkie, co jest typowe dla chłodnego klimatu umiarkowanego.

Czytanie norm z ostrożnością

Normy to szacunki dla każdego samorządu, więc drobnych różnic nie należy nadinterpretować. Samorządy o tej samej wartości lub różniące się zaledwie ułamkiem stopnia faktycznie plasują się na równi, a kolejność między nimi niewiele mówi. Liczą się duże różnice: morze kontra wnętrze kraju, południe kontra północny zachód.

Te wzorce niewiele się też zmieniają z roku na rok, ponieważ odzwierciedlają geografię. Mroźna zima lub upalne lato przesuwają wartości wszystkich samorządów w tę samą stronę, natomiast kolejność między wybrzeżem, regionem stolicy a północnym wschodem pozostaje w dużej mierze taka sama. Poniższe linki prowadzą do pełnych rankingów oraz do stron okręgów, na których można porównać sąsiednie samorządy.